zaterdag 28 november 2009

Indien ik u vergete O Jeruzalem (2)

In het eerste deel van deze tweedelige serie heb ik aangegeven waarom Jeruzalem belangrijk is binnen het judaisme.
In dit deel van de geschiedenis van Jeruzalem de politieke beslissingen binnen de Arabisch heersende klasse die Jeruzalem tot doel in de islam maakten.

Volgens arabische bronnen vluchtte Mohammed (vzmh) in het jaar 622 van Mekka naar Medina een stad met een aanzienlijke Joodse bevolking. Na aankomst in Medina voerde Mohammed (vzmh) een aantal joodsvriendelijke gebruiken in met als oogmerk de Joden te bekeren tot de Islam. Een Jom-Kippoer achtig feest, een soort synagoge, toestemming om koosjer voedsel te eten, toestemming voor arabische mannen met Joodse vrouwen te trouwen en Mohammed (vzmh) besloot de richting van het gebed (qibla) te veranderen. In plaats van richting Mekka werd er gebeden naar het Noorden, zoals de Joden deden, naar Jeruzalem dus. Toen bleek dat de Joden niet geïnteresseerd waren in de bekeringsdrang van Mohammed (vzmh) vermoordde hij veel Joden. Op slag was Jeruzalem niet meer belangrijk en de richting van het gebed werd opnieuw het zuiden (Mekka). Een ander significant gevolg van deze Joodse koppige houding was dat Jeruzalem niet in de Koran werd vernoemd.

Een tweede poging Jeruzalem te benoemen had zelfs niets met Joden te maken, maar was een gevolg van arabisch-arabisch conflict. Islam herontdekt Jeruzalem 50 jaar na de dood van Mohammed (vzmh). In het jaar 682 komt 'Abd Allah ibn al-Zubayr in opstand tegen de islamitische heersers in Damascus, verovert Mekka en voorkomt dat pilgrims trouw aan Abd al-Malik Mekka kunnen bereiken voor de haj. Abd al-Malik, de kalief gezeteld in Syrie heeft daardoor een alternatieve locatie nodig voor de bedevaart en kiest Jeruzalem, dat toen onder zijn controle stond. Ter rechtvaardiging van deze keuze, kiest de kalief een vers uit de Koran (17,1 = soera 17, vers 1), waarin geschreven staat :

Lofprijzing aan Hem die Zijn dienaar des nachts deed reizen van het Gewijde Bedehuis naar het uiterste Bedehuis waarvan Wij de omtrek gezegend hebben opdat Wij hem van Onze tekenen zouden tonen.
Hij is de Horende, de Ziende.
(vertaling: 'de koran' prof.dr. J.H.Kramers, 1997)


Het uiterste Bedehuis in het arabisch is al aqsa. Nu wordt aangenomen dat al aqsa in Jeruzalem ligt. De islamitische traditie vertelt echter dat de al aqsa moskee in de nabijheid ligt van Mekka op het Arabisch schiereiland bevindt. Dit wordt ondubbelzinnig vermeld in "Kitab al-Maghazi" (Oxford University Press, 1966, vol. 3, pag. 958-9), een boek door de islamitische historicus en geograaf Al-Waqidi. Volgens al-Waqidi, waren er twee "masjeds" (plaatsen van gebed) in al-Gi'irranah, een dorp tussen Mekka en Taif, een was "de dichtbij moskee" (al-Masjid al-adna) en de andere was "de uiterste moskee" (al-Masjid Al-Aqsa), en Mohammed (vzmh) zou daar bidden wanneer hij buiten de stad was. Deze beschrijving door al-Waqidi, die wordt ondersteund door een keten van instanties (isnad), is uiteraard niet "bruikbaar" voor de islamitische propaganda die tracht al alqsa in Jeruzalem te plaatsen.

In het jaar 715 doet het kalifaat een handige zet. Het bouwt een tweede moskee op de tempelberg en noemt het al aqsa. Daarmee deelt het Jeruzalem eindelijk een rol toe in het leven van Mohammed (vzmh). Zo'n 180 jaar na zijn dood, dat wel, maar toch: beter laat dan nooit zullen we maar zeggen.

Tussen het jaar 750 en 1100 speelt Jeruzalem uberhaupt geen rol van betekenis in de Arabische wereld. De koepel van de moskee stort in en niemand die zich daar druk om maakt. Pas bij de verovering van Jeruzalem door de kruisvaarders begint het weer te leven bij de arabische moslims en is er de roep om Jihad. Wanneer Jeruzalem weer in Islamitsche handen is verdwijnt het Jeruzalem gevoel wederom als sneeuw voor de zon en staat Jeruzalem in de schaduw van andere arabische steden.

Eigenlijk begint de interesse voor Jeruzalem pas weer enigszins te leven in het begin van de 20e eeuw wanneer immigratie van Joden naar Israël serieuze vormen begint aan te nemen. De Jihad wordt weer van stal gehaald en na de onafhankelijksoorlog van 1948, wanneer de oude stad wordt toebedeeld aan Jordanië, verliest datzelfde Jordanië onmiddelijk interesse in Jeruzalem en laat de stad verkrotten.

Wanneer echter de nieuwbakken staat Israël de oude stad en Oost-Jeruzalem in 1967 veroverd, is de schreeuw om Jihad en bevrijding weer niet van de lucht. Religieuze motieven? Nee. Politieke motieven? Ja.

Bronnen: lezing van professor Mordechai Kedar, publicist Daniel Pipes, Maroc.nl